بازگشایی مدارس؛ چگونه کودک را برای شروع مدرسه آماده کنیم؟

مقدمه
چرا بازگشت از تعطیلات به برنامه مدرسه برای بعضی کودکان سخت است و چرا بهتر است آماده کردن کودک برای مدرسه را از چند روز قبل شروع کنیم؟

با نزدیک شدن به روزهای بازگشایی مدارس، بسیاری از والدین به فکر آماده کردن فرزندشان برای شروع یک سال تحصیلی جدید هستند. بعد از چند ماه تعطیلات، تغییر دوباره ساعت خواب، برنامه غذایی، زمان بازی و استفاده از موبایل و بازگشت به محیط مدرسه ممکن است برای بعضی از کودکان آسان نباشد.

برخی کودکان برای دیدن دوستانشان هیجان‌زده‌اند، اما بعضی دیگر ممکن است درباره معلم جدید، کلاس جدید، تکالیف، امتحان یا حتی جدا شدن از والدین نگرانی داشته باشند.

خبر خوب این است که با چند اقدام ساده می‌توان این تغییر را برای کودک آسان‌تر کرد.

در این مقاله با مهم‌ترین کارهایی که والدین می‌توانند قبل از بازگشایی مدارس انجام دهند آشنا می‌شویم؛ از تنظیم خواب و برنامه روزانه گرفته تا آماده کردن وسایل مدرسه و کمک به کودک برای مدیریت اضطراب و نگرانی.

۱. چند روز قبل از بازگشایی، برنامه کودک را تغییر دهید

یکی از اشتباهات رایج این است که والدین همه تغییرات را به شب آخر موکول می‌کنند.

اگر کودک در تعطیلات دیر می‌خوابیده و دیر از خواب بیدار می‌شده، بهتر است برنامه او را به‌تدریج به برنامه روزهای مدرسه نزدیک کنیم.

برای مثال، اگر کودک معمولاً ساعت ۱۱ شب می‌خوابد، می‌توان هر چند شب کمی ساعت خواب را جلوتر آورد تا رسیدن به ساعت مناسب برای مدرسه آسان‌تر شود.

آکادمی اطفال آمریکا پیشنهاد می‌کند تنظیم ساعت خواب کودک از حدود یک تا دو هفته پیش از شروع مدرسه آغاز شود تا بدن کودک فرصت سازگار شدن با برنامه جدید را داشته باشد.

در کنار خواب، ساعت بیدار شدن، وعده‌های غذایی، زمان بازی و فعالیت‌های روزانه نیز بهتر است به‌تدریج منظم شوند.

۲. خواب کودک را جدی بگیرید

خواب کافی یکی از مهم‌ترین بخش‌های آمادگی کودک برای مدرسه است.

کودکی که خواب کافی ندارد ممکن است در طول روز خسته باشد و در تمرکز، یادگیری و کنترل احساسات خود مشکل بیشتری داشته باشد. آکادمی اطفال آمریکا نیز تأکید می‌کند که خواب کافی برای سلامت و موفقیت کودک در مدرسه اهمیت دارد.

بر اساس توصیه‌های مربوط به مدت خواب، کودکان ۶ تا ۱۲ سال معمولاً به ۹ تا ۱۲ ساعت خواب شبانه و نوجوانان ۱۳ تا ۱۸ سال به ۸ تا ۱۰ ساعت خواب نیاز دارند.

برای داشتن خواب بهتر چه کنیم؟

• ساعت خواب و بیداری را تا حد امکان ثابت نگه داریم.
• پیش از خواب فعالیت‌های آرام مانند کتاب خواندن را جایگزین بازی‌های هیجان‌انگیز کنیم.
• محیط اتاق خواب را آرام و مناسب خواب نگه داریم.
• استفاده از موبایل، تبلت و سایر وسایل الکترونیکی را پیش از خواب محدود کنیم.
• از چند روز قبل، کودک را با ساعت بیدار شدن مدرسه هماهنگ کنیم.

لازم نیست همه چیز یک‌شبه تغییر کند؛ تغییر تدریجی معمولاً برای کودک آسان‌تر است.

خواب کافی می‌تواند به کودک کمک کند روز مدرسه را با انرژی بیشتری آغاز کند و برای یادگیری و فعالیت‌های روزانه آماده‌تر باشد. اگر می‌خواهید درباره راه‌های تقویت تمرکز کودک بیشتر بدانید، راه های افزایش تمرکز در کودکان: تأثیر معجزه‌آسای خواب و تغذیه بر یادگیری را نیز مطالعه کنید.

۳. درباره شروع مدرسه با کودک صحبت کنید

بازگشت به مدرسه فقط یک تغییر در برنامه روزانه نیست؛ برای بعضی کودکان یک تغییر عاطفی نیز محسوب می‌شود.

ممکن است کودک نگران باشد:

• آیا معلمم مهربان است؟
• آیا دوستانم در کلاسم هستند؟
• اگر نتوانم تکالیفم را انجام دهم چه می‌شود؟
• اگر در کلاس جواب سؤال را ندانم چه؟
• اگر در مدرسه کسی مرا اذیت کند چه؟
• اگر دلم برای مامان و بابا تنگ شود چه؟

به جای اینکه نگرانی کودک را کوچک بشماریم، بهتر است با آرامش به حرف‌های او گوش کنیم.

مثلاً به جای گفتن «چیزی نیست، نترس»، می‌توان گفت:

«می‌فهمم که شروع مدرسه ممکن است کمی نگرانت کند. بیا با هم ببینیم دقیقاً از چه چیزی نگرانی.»

۴. اگر کودک از مدرسه می‌ترسد، نگرانی او را جدی بگیرید

کمی نگرانی قبل از شروع مدرسه می‌تواند طبیعی باشد. اما مهم است که والدین بدانند کودک دقیقاً از چه چیزی می‌ترسد.

گاهی ترس کودک به دلیل یک موضوع مشخص است؛ مثلاً:

• تغییر مدرسه
• معلم جدید
• دور شدن از والدین
• ترس از امتحان
• مشکل در برقراری ارتباط با دوستان
• تجربه ناخوشایند در مدرسه

در چنین شرایطی، ابتدا باید فرصت صحبت کردن به کودک بدهیم.

می‌توانیم از او بپرسیم:

«اگر قرار باشد فقط یک چیز را درباره مدرسه تغییر بدهی، دوست داری چه چیزی باشد؟»

این سؤال ساده ممکن است کمک کند دلیل اصلی نگرانی کودک را بهتر متوجه شویم.

اگر اضطراب کودک شدید است، مدت زیادی ادامه دارد یا باعث می‌شود رفتن به مدرسه، خواب، غذا خوردن یا فعالیت‌های روزانه او مختل شود، بهتر است با پزشک کودک یا متخصص سلامت روان کودکان مشورت شود.

۵. اگر امکان دارد، مدرسه و کلاس جدید را به کودک نشان دهید

برای کودکی که قرار است وارد مدرسه یا کلاس جدیدی شود، محیط ناآشنا ممکن است اضطراب‌آور باشد.

اگر مدرسه اجازه می‌دهد، پیش از شروع سال تحصیلی:

• مسیر مدرسه را با کودک تمرین کنید.
• ساختمان مدرسه را به او نشان دهید.
• مسیر ورود و خروج را با هم مرور کنید.
• اگر امکان دارد کلاس یا حیاط مدرسه را به او نشان دهید.
• درباره نحوه رفت‌وآمد با او صحبت کنید.

در صورت امکان پیش از روز اول با مدرسه یا کلاس جدید آشنا شوند و حتی مسیر رفتن به مدرسه را تمرین کنند.

این کار باعث می‌شود روز اول برای کودک کمتر ناشناخته باشد.

۶. وسایل مدرسه را با مشارکت خود کودک آماده کنید

خرید و آماده کردن وسایل مدرسه می‌تواند به یک فعالیت سرگرم‌کننده خانوادگی تبدیل شود.

به جای اینکه همه وسایل را خودتان آماده کنید، اجازه دهید کودک در انتخاب و مرتب کردن آنها مشارکت داشته باشد.

برای مثال:

• کیف مدرسه را با هم آماده کنید.
• دفترها و لوازم‌التحریر را مرتب کنید.
• لباس‌ها را از قبل آماده کنید.
• بطری آب و میان‌وعده را مشخص کنید.
• وسایل موردنیاز روز اول را از شب قبل کنار بگذارید.

این کار علاوه بر کاهش استرس صبح روز اول، به کودک کمک می‌کند احساس کند در آماده شدن برای سال تحصیلی نقش دارد.

نکته مهم درباره کیف مدرسه

کیف باید اندازه مناسبی داشته باشد، بندهای آن پهن و قابل تنظیم باشند و کودک از هر دو بند استفاده کند.

۷. صبحانه را فراموش نکنید

صبحانه یکی از وعده‌های مهم روز مدرسه است.

آکودکانی که صبحانه مغذی می‌خورند، در مدرسه عملکرد بهتری دارند و تمرکز و انرژی بیشتری خواهند داشت.

لازم نیست صبحانه پیچیده باشد.

گزینه‌هایی مانند:

• نان و پنیر و گردو
• تخم‌مرغ و نان
• شیر و غلات صبحانه مناسب
• ماست و میوه
• نان سبوس‌دار همراه با تخم‌مرغ یا پنیر

می‌توانند نمونه‌هایی برای یک صبحانه ساده باشند.

مهم این است که صبحانه با نیازهای غذایی کودک، عادات خانوادگی و توصیه‌های پزشک یا متخصص تغذیه متناسب باشد.

صبحانه یکی از وعده‌های مهم روز مدرسه است. برای آشنایی بیشتر با اصول تغذیه مناسب کودکان، ۱۰ خوراکی مفید برای تقویت حافظه و تمرکز کودکان را نیز مطالعه کنید.

۸. آب و میان‌وعده سالم را در نظر بگیرید

کودک در طول روز مدرسه به نوشیدنی و غذای مناسب نیاز دارد.

اگر مدرسه اجازه می‌دهد، یک بطری آب قابل استفاده مجدد همراه کودک بفرستید.

برای میان‌وعده نیز می‌توان از گزینه‌هایی مانند میوه، مغزها در صورت نداشتن محدودیت یا حساسیت، ماست یا سایر مواد غذایی مناسب استفاده کرد.

بهتر است درباره مواد غذایی مجاز در مدرسه و محدودیت‌های مربوط به حساسیت غذایی نیز از مدرسه سؤال کنید.

۹. فعالیت بدنی و بازی را حذف نکنید

شروع مدرسه نباید به معنی حذف بازی و فعالیت بدنی باشد.

فعالیت بدنی برای سلامت جسمی و روانی کودکان اهمیت دارد و سازمان جهانی بهداشت بر کاهش کم‌تحرکی و افزایش فعالیت بدنی در کودکان و نوجوانان تأکید می‌کند.

بنابراین حتی در روزهای مدرسه بهتر است زمانی برای:

• بازی در فضای باز
• پیاده‌روی
• دوچرخه‌سواری در محیط امن
• بازی‌های حرکتی
• ورزش مورد علاقه کودک

در نظر گرفته شود.

بازی فقط برای سرگرمی نیست؛ کودک بعد از ساعت‌ها نشستن در کلاس به فرصت حرکت، استراحت و بازی نیاز دارد.

بازی فقط برای سرگرمی نیست؛ کودک بعد از ساعت‌ها نشستن در کلاس به فرصت حرکت، استراحت و بازی نیاز دارد. برای آشنایی بیشتر با نقش بازی در رشد کودک، می‌توانید مقاله «فواید بازی برای کودکان» را نیز بخوانید.

۱۰. زمان استفاده از موبایل و تبلت را مدیریت کنید

در تعطیلات ممکن است زمان استفاده کودک از موبایل، تبلت یا تلویزیون افزایش پیدا کرده باشد.

با شروع مدرسه بهتر است خانواده دوباره برنامه مشخصی برای استفاده از وسایل دیجیتال داشته باشد.

هدف این نیست که کودک را به‌طور کامل از فناوری دور کنیم؛ بلکه باید بین استفاده از صفحه‌نمایش، خواب، فعالیت بدنی، درس، بازی و ارتباط خانوادگی تعادل ایجاد شود.

خانواده‌ها برنامه مشخصی برای استفاده از رسانه‌ها داشته باشند و استفاده از وسایل دیجیتال با خواب، فعالیت بدنی و سایر فعالیت‌های سالم کودک تداخل پیدا نکند.

یکی از عادت‌های مفیدی که می‌توان پیش از شروع سال تحصیلی در کودک ایجاد کرد، مطالعه روزانه است. اگر کودک به کتاب خواندن علاقه چندانی ندارد، در مقاله ۷ ترفند جادویی برای علاقه‌مند کردن کودکان به کتاب و مطالعه راهکارهایی برای ایجاد علاقه به کتاب‌خوانی معرفی کرده‌ایم.

۱۱. مسیر رفت‌وآمد به مدرسه را تمرین کنید

اوقتی کودک قرار است برای نخستین بار مسیر مدرسه را طی کند، بهتر است قبل از شروع مدرسه آن را با او تمرین کنید.

اگر پیاده می‌رود:

• مسیر امن را مشخص کنید.
• نحوه عبور از خیابان را تمرین کنید.
• درباره چراغ عابر پیاده صحبت کنید.
• نقاطی را که باید بیشتر مراقب باشد مشخص کنید.

فرزندتان اگر با سرویس یا اتوبوس مدرسه می‌رود، قوانین ایمنی و محل سوار و پیاده شدن را برای او توضیح دهید.

۱۲. درباره دوست پیدا کردن با کودک صحبت کنید

برای بعضی کودکان، مهم‌ترین نگرانی مدرسه درس و امتحان نیست؛ بلکه دوست پیدا کردن است.

به کودک یادآوری کنید که لازم نیست در همان روز اول با همه دوست شود.

می‌تواند با یک لبخند، سلام کردن یا پرسیدن یک سؤال ساده گفت‌وگو را شروع کند.

مثلاً:

«سلام، من … هستم. تو اسمت چیه؟»

۱۳. درباره قلدری و زورگویی هم با کودک صحبت کنید

یکی از موضوعاتی که بهتر است پیش از شروع مدرسه درباره آن با کودک صحبت شود، زورگویی یا قلدری (Bullying) است.

کودک باید بداند اگر کسی او را مسخره کرد، تهدید کرد، کتک زد یا به‌طور مداوم او را آزار داد، لازم نیست این موضوع را به تنهایی تحمل کند.

به او یاد بدهید که می‌تواند موضوع را با:

• والدین
• معلم
• مشاور
• مدیر
• یا یک بزرگسال مورد اعتماد

در میان بگذارد.

۱۴. یک فضای مناسب برای انجام تکالیف آماده کنید

اگر کودک در سال تحصیلی تکلیف دارد، بهتر است یک فضای مشخص برای انجام تکالیف در نظر بگیرید.

این فضا لازم نیست حتماً اتاق جداگانه باشد.

یک میز ساده در محیطی نسبتاً آرام، با نور مناسب و دور از حواس‌پرتی می‌تواند کافی باشد.

۱۵. شب قبل از اولین روز مدرسه چه کنیم؟

شب قبل از مدرسه بهتر است همه چیز تا حد امکان آرام و منظم باشد.

می‌توانید این کارها را انجام دهید:

☐ لباس فردا آماده شود.
☐ کیف مدرسه بسته شود.
☐ کفش‌ها آماده باشند.
☐ بطری آب آماده شود.
☐ ساعت بیدارباش تنظیم شود.
☐ صبحانه مشخص شود.
☐ وسایل موردنیاز روز اول بررسی شوند.
☐ کودک در ساعت مناسبی به رختخواب برود.

همچنین بهتر است شب اول را به بحث‌های طولانی درباره درس و نمره تبدیل نکنیم.

یک جمله ساده مانند:

«فردا شروع یک سال جدید است؛ لازم نیست همه چیز از همان روز اول عالی باشد.»

می‌تواند برای کودک آرامش‌بخش باشد.

🎒 چک‌لیست آماده‌سازی کودک برای بازگشایی مدارس

برای اینکه آماده شدن برای مدرسه ساده‌تر شود، می‌توانید این فهرست را با کودک بررسی کنید:

یک تا دو هفته قبل

☐ ساعت خواب را به‌تدریج تنظیم کرده‌ایم.
☐ ساعت بیدار شدن را به برنامه مدرسه نزدیک کرده‌ایم.
☐ درباره شروع مدرسه با کودک صحبت کرده‌ایم.
☐ نگرانی‌های کودک را شنیده‌ایم.
☐ مسیر مدرسه را بررسی یا تمرین کرده‌ایم.

چند روز قبل

☐ کیف و لوازم مدرسه آماده شده‌اند.
☐ لباس و کفش مدرسه آماده هستند.
☐ برنامه صبحگاهی را تمرین کرده‌ایم.
☐ زمان استفاده از موبایل و تبلت را تنظیم کرده‌ایم.
☐ برای صبحانه و میان‌وعده برنامه داریم.

شب قبل

☐ کیف آماده است.
☐ لباس‌ها آماده هستند.
☐ کفش‌ها آماده هستند.
☐ بطری آب آماده است.
☐ ساعت بیدارباش تنظیم شده است.
☐ کودک به‌موقع به رختخواب می‌رود.

صبح روز اول

☐ کودک صبحانه خورده است.
☐ وسایل ضروری را همراه دارد.
☐ با آرامش از خانه خارج می‌شویم.
☐ به کودک یادآوری می‌کنیم که اگر مشکلی داشت، می‌تواند از یک بزرگسال مورد اعتماد کمک بخواهد.

مهم‌ترین نکته برای والدین

آماده شدن برای مدرسه فقط خرید کیف و دفتر و تنظیم ساعت خواب نیست.

کودک باید احساس کند که خانه جای امنی برای صحبت کردن درباره اتفاقات مدرسه است.

اگر روز اول خوب پیش نرفت، نگران نباشید. ممکن است کودک برای سازگار شدن با برنامه جدید، معلم، همکلاسی‌ها و محیط مدرسه به زمان نیاز داشته باشد.

به جای تمرکز بیش از حد روی نمره و عملکرد، از کودک درباره تجربه‌اش بپرسید:

«چه چیزی امروز برات جالب بود؟»
«کدام بخش از روز برایت سخت‌تر بود؟»
«چه چیزی باعث شد امروز خوشحال بشی؟»

گاهی همین سؤال‌های ساده باعث می‌شوند کودک راحت‌تر درباره روز مدرسه صحبت کند.

شروع سال تحصیلی قرار نیست از همان روز اول بی‌نقص باشد. هدف این است که کودک با احساس امنیت، آرامش و اعتمادبه‌نفس بیشتری وارد سال تحصیلی جدید شود.

منابع

American Academy of Pediatrics (AAP) – HealthyChildren.org
Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
World Health Organization (WHO)